Απαραίτητες ικανότητες, μαθησιακής ετοιμότητας, για την ένταξη στην Α’ Δημοτικού

Προφορικός λόγος και ομιλία

• Αρθρώνει, προφέρει και τονίζει σωστά
• Περιγράφει πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις
• Εκφράζει εντυπώσεις, σκέψεις και επιθυμίες
• Αφηγείται με χρονική σειρά ιστορίες ή γεγονότα που βίωσε, χρησιμοποιώντας σύνθετες προτάσεις και επιθετικούς προσδιορισμούς
• Διατυπώνει καταφατικές, αρνητικές και ερωτηματικές προτάσεις
• Χρησιμοποιεί σωστά γραμματικούς τύπους και λεξιλόγιο
• Διακρίνει τους φθόγγους μέσα στη λέξη και τη λέξη μέσα στους φθόγγους
• Κατανοεί και εκτελεί διπλές εντολές (π.χ. Πάρε τα βιβλία από την  έδρα και μοίρασέ τα στους συμμαθητές του)

Γραπτός λόγος

·        Αναγνωρίζει το όνομα και το επίθετό του

·        Γράφει το όνομά του με κεφαλαία και πεζά

·        Αναγνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στην εικόνα ενός αντικειμένου και στη γραπτή απόδοσή του

·        Ξεφυλλίζει ένα βιβλίο με εικόνες και αντιστοιχεί τις εικόνες με τη λέξη

·        Γνωρίζει τους κανόνες ανάγνωσης (διαβάζουμε από αριστερά προς δεξιά, από πάνω προς τα κάτω)

·        Ακούει και κατανοεί κείμενα που διάβασε κάποιος άλλος

·        Απομνημονεύει ποιήματα, γλωσσοδέτες, μικρά κείμενα

·        Διακρίνει τις λέξεις από τα κείμενα

·        Αντιγράφει λέξεις, φράσεις ή μικρά κείμενα

·        Κρατάει μολύβι, στυλό για να μπορεί να γράψει, έχοντας σωστή σωματική στάση

Λεπτή και αδρή κινητικότητα

·        Φτιάχνει απλές κατασκευές, συνδυάζει υλικά παιχνιδιού, διαχωρίζει και ομαδοποιεί

·        Κόβει χαρτί με ψαλίδι σε σχήματα

·        Φτιάχνει παζλ

·        Ζωγραφίζει έναν άνθρωπο και διάφορα άλλα αντικείμενα

·        Έχει εδραιωθεί η πλευρίωσή του (δεξί ή αριστερό)

·        Χοροπηδάει από το ένα πόδι στο άλλο, διατηρώντας την ισορροπία του

Ψυχοκοινωνική συμπεριφορά

·        Κατανοεί τη ρουτίνα του σπιτιού ή του σχολείου

·        Συνειδητοποιεί την ύπαρξη κανόνων και τις συνέπειες που ακολουθούν στην παραβίαση τους

·        Συμμετέχει σε ομαδικά παιχνίδια

·        Μπορεί να διατηρήσει την προσοχή του σε μια δραστηριότητα για 20 λεπτά

·        Ολοκληρώνει μια δραστηριότητα. Δεν εγκαταλείπει γρήγορα το παιχνίδι όταν δυσκολεύεται

·        Έχει ικανοποιητικό επίπεδο κοινωνικότητας (χαιρετάει έναν ξένο, φέρεται ευγενικά)

·        Αρχίζει να είναι υπεύθυνο για μια δουλειά που του ανατίθεται

·        Αναγνωρίζει τον κίνδυνο

Όλες αυτές οι δεξιότητες λόγου είναι τα θεμέλια για να μπορέσει το παιδί να ενταχθεί σωστά στην Α δημοτικού. Όταν το παιδί υστερεί σε περισσότερους από έναν τομείς απαραίτητο είναι να απευθυνθείτε σε έναν ειδικό. Είναι οι βάσεις για την ανάπτυξη της σκέψης, ικανότητες περιγραφής και αφήγησης για μία καλή σχολική πορεία.

Είναι τελικά διαπιστωμένο...πως το παιδί σας χρειάζεται λογοθεραπεία...

Όμως, ξαφνικά, σας πιάνει το άγχος γιατί δεν γνωρίζετε ούτε πόσο θα σας στοιχίσουν οι συνεδρίες του παιδιού που έτσι και αλλιώς πρέπει να γίνουν, ούτε πόσο διαρκεί μία συνεδρία, ούτε πόσες χρειάζεται το μικρό σας για να απαλλαγεί από το πρόβλημα που αντιμετωπίζει. Όλες τις απαντήσεις θα τις βρείτε παρακάτω...

Να σας ενημερώσω λοιπόν ότι όλα τα ασφαλιστικά ταμεία της χώρας μας καλύπτουν ένα ποσοστό των συνολικών εξόδων που θα κάνετε για τις συνεδρίες. Τα δικαιολογητικά που θα προσκομίσετε και πόσα ακριβώς χρήματα θα ξοδέψετε εσείς, θα πρέπει να τα μάθετε από τον ασφαλιστικό σας φορέα.
Επίσης, θα πρέπει να ξέρετε πως όπως οι περισσότερες συνεδρίες, έτσι και αυτή της λογοθεραπείας, διαρκεί περίπου σαράντα πέντε λεπτά. Συνήθως το παιδί παρακολουθεί συνεδρίες δύο φορές την εβδομάδα.

Όσο για τον αριθμό των συνεδριών συνολικά, αυτές εξαρτώνται από τη σοβαρότητα του προβλήματος που αντιμετωπίζει το παιδί σας. Μπορεί να χρειάζεται από ένα μήνα μέχρι ένα χρόνο, οπότε θα ενημερωθείτε σωστά από τον λογοθεραπευτή που παρακολουθεί το παιδί σας.

ΠΟΙΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Ή ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ;

Ένδειξη μπορεί να είναι ότι το παιδί:

• Δεν κατανοεί πάντα αυτό που του λέτε, δεν αντιδρά κατάλληλα στις οδηγίες που του δίνετε ή δεν ανταποκρίνεται στις προσπάθειες που κάνετε να επικοινωνήσετε μαζί του.
 
• Μιλά "μωρουδίστικα" και η ομιλία του δεν έχει "καθαρίσει". Πρόσωπα που δεν το βλέπουν συχνά δεν το καταλαβαίνουν.
 
• Η άρθρωσή του δεν έχει ακρίβεια και ορισμένες φορές ακούγεται σαν να "μασάει" τις λέξεις.
 
• Δεν έχει λεξιλόγιο το ίδιο πλούσιο με άλλα παιδιά της ηλικίας του. Παρότι είναι σε ηλικία που πηγαίνει σε παιδικό σταθμό κάνει φράσεις μόνο με δύο-τρεις λέξεις χωρίς να χρησιμοποιεί άρθρα, προθέσεις, ή άλλα γραμματικά στοιχεία ή δε συντάσσει σωστά.

• Δε δείχνει σημεία επικοινωνίας με το περιβάλλον. Δεν αντιδρά σε ήχους.
 
• Κάνει στερεοτυπικές, μονότονες και επαναλαμβανόμενες κινήσεις του σώματος, των άκρων ή του κεφαλιού. Δεν εδραιώνει βλεμματική επαφή με πρόσωπα ή αντικείμενα. Το παιχνίδι του είναι μηχανικό και δεν έχει συμβολισμό. Ασχολείται με ιδιόρρυθμο τρόπο με τα αντικείμενα και τα παιχνίδια του και έχει εμμονές. Η ομιλία του αρκετές φορές είναι άσχετη με τη συζήτηση ή με τις ερωτήσεις που του κάνετε.

• Δυσκολεύεται να ξεκινήσει να μιλά, κολλάει στον πρώτο ήχο της λέξης ή επαναλαμβάνει πολλές φορές την πρώτη συλλαβή. Επαναλαμβάνει μικρές λέξεις όπως το "και" ή τα άρθρα των λέξεων.

• Δυσκολεύεται να μάθει πράγματα καθημερινής ρουτίνας ακόμα και μετά από πολλές προσπάθειες. Δεν διατηρεί αυτή τη γνώση και το ίδιο πράγμα δεν μπορεί να το ξανακάνει την επόμενη μέρα.

• 'Έχει δυσκολίες στο γραπτό λόγο δηλαδή στη ανάγνωση και τη γραφή.

Το παιδί με δυσκολίες στην ομιλία, το λόγο ή την επικοινωνία δεν παρουσιάζει απαραιτήτως όλες τις ανωτέρω ενδείξεις. Εάν παρατηρείτε έστω και ένα από τα ανωτέρω χαρακτηριστικά καλό θα είναι να επικοινωνήσετε με τον ειδικό θεραπευτή λόγου και ομιλίας.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΘΕΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

• Πιθανή δυσκολία στην ομιλία:

π.χ μπορεί το παιδί να δυσκολεύεται να αρθρώσει συγκεκριμένα φωνήματα(ήχους π.χ ρ-σ κτλ), τα οποία μπορεί να μην τα εκφέρει καθόλου ή μπορεί να τα αντικαθιστά με κάποια άλλα (π.χ αντί σ να λέει θ).

• Πιθανή δυσκολία στη ροή της ομιλίας:

 π.χ τραυλισμός, ταχυλαλία

• Πιθανή δυσκολία στην ποιότητα της φωνή του παιδιού:

π.χ βραχνή φωνή (τα παιδιά φωνάζουν πάρα πολύ και κάποια μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στις φωνητικές χορδές, έντονη ρινικότητα (σαν να μιλάνε από τη μύτη)

• Πιθανή δυσκολία στο λόγο, όπου αυτό έχει να κάνει με :

1. Περιορισμένο λεξιλόγιο αναφορικά με την ηλικία του
2. Δυσκολία στην ανεύρεση και στην ανάκληση ακόμα και καθημερινού και οικείου λεξιλογίου( π.χ. αδυναμία να κατονομάσουν τα αντικείμενα που υπάρχουν μέσα σε μια κουζίνα)
3. Δυσκολία στην λεκτική κατανόηση (ζητάει από το συνομιλητή αρκετές φορές να του πει τις εντολές ή τα σχόλια)
4. Δυσκολίες στην ικανότητα της συζήτησης (δίνει περιορισμένες ή ελλιπείς πληροφορίες ή μπορεί να μεταβαίνει από το ένα θέμα στο άλλο χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η προηγούμενη συζήτηση ή δραστηριότητα)
5. Δυσκολίες στην αφήγηση και περιγραφή ( δυσκολίες στη χρονική και νοηματική ακολουθία, λάθη στο συντακτικό)

Προληπτικός ανιχνευτικός έλεγχος διαταραχών λόγου και επικοινωνίας σε παιδιά που φοιτούν σε πλαίσια προσχολικής αγωγής.

Σε συνεργασία με τα νηπιαγωγεία και τους παιδικούς σταθμούς, μπορούμε να υλοποιήσουμε προγράμματα ανιχνευτικού ελέγχου για δυσκολίες στο λόγο και την επικοινωνία σε παιδιά ηλικίας 3-6 ετών.

ΕΛΕΓΧΟΝΤΑΙ:

• η εξέλιξη της ομιλίας
• η κατανόηση του λόγου
• η έκφραση του λόγου
• η επικοινωνιακή ικανότητα

Ο έλεγχος αποσκοπεί:

• στον εντοπισμό παιδιών με αργή εξέλιξη στον λόγο και την ομιλία
•  στην έγκυρη διάγνωση πιθανών δυσκολιών
• στην καταγραφή της πορείας του λόγου και της ομιλίας των παιδιών
• στην υπόδειξη του καταλληλότερου τρόπου και χρόνου παρέμβασης
• στην καθοδήγηση των γονιών σχετικά με την πορεία εξέλιξης του παιδιού
• στη συνεργασία λογοθεραπευτή με δασκάλους για την καλύτερη αντιμετώπιση του κάθε παιδιού 

Εάν εργάζεστε ή διευθύνετε νηπιαγωγείο ή παιδικό σταθμό ή είστε γονέας παιδιού που ενδιαφέρετε για τη διαδικασία ανίχνευσης  δυσκολιών σε παιδιά που φοιτούν σε παιδικό σταθμό ή νηπιαγωγείο επικοινωνήστε για μια πιο ολοκληρωμένη πρόταση ή ενημερωτική ομιλία προς γονείς και εκπαιδευτικούς.

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΙΟ ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΕΝΑ ΑΤΟΜΟ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ/ΟΜΙΛΙΑΣ;

  Προβλήματα ομιλίας στο παιδί ή στον ενήλικα μπορεί να είναι:

• Διαταραχή άρθρωσης: μη ορθή παραγωγή των ήχων

•  Δυσαρθρία: διαταραχή στην οποία δεν υπαρχει συντονισμός αναπνοής, άρθρωσης, φώνησης και προσωδίας λόγω νευρομυικών διαταραχών.

•  Απραξία :δυσκολία στον συντονισμό των κινήσεων των οργάνων ομιλίας.

•  Τραυλισμός: διαταραχή της ομιλίας στο ρυθμό, την ταχύτητα και την προσωδία.    

Προβλήματα λόγου στο παιδί μπορεί να είναι: 

•  Καθυστέρηση στην εξέλιξη του λόγου: αργοπορία σε σχέση με τα παιδιά της ηλικίας του στο λεξιλόγιο, τη γραμματική, την κατανόηση.

•  Διαταραχές λόγου: χρησιμοποιεί δικούς του κανόνες για επικοινωνία.

•  Μαθησιακές δυσκολίες: προβλήματα μάθησης σε παιδιά σχολικής ηλικίας.

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΟΥ – ΟΜΙΛΙΑΣ

Ο λόγος είναι βασικότατο στοιχείο για την κοινωνική ανάπτυξη του ατόμου, την επικοινωνία και την σχολική πρόοδό του. Αποτελεί για το παιδί μια θεμελιώδη λειτουργία που του επιτρέπει να σκέφτεται, να μαθαίνει, να εκφράζει και να ικανοποιεί τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Το βρέφος από τους πρώτους μήνες αρχίζει να παράγει ήχους και μέχρι να συμπληρώσει το ένα έτος πιθανότατα θα έχει πει την πρώτη του λέξη. Η γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού παρουσιάζει καταπληκτική πρόοδο κατά τα πρώτα 4-5 χρόνια ζωής και κυρίως κατά τη νηπιακή ηλικία.

Χαρακτηριστικά παιδιών με προβλήματα λόγου – ομιλίας

Διαταραχές ομιλίας

Δυσκολίες στην άρθρωση: Το παιδί δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει τα όργανα της άρθρωσης για να παράγει έναν ή περισσότερους φθόγγους ή τους εκφέρει με τρόπο που αντιστοιχεί σε μικρότερη ηλικία από τη δική του.

Φωνήματα και συλλαβές υφίστανται αλλοιώσεις π.χ.

•       Παραλείψεις (λύβι αντί μολύβι)
•   Αντικαταστάσεις (φέλω αντί θέλω)
•   Ενθέσεις (πραγωτό αντί παγωτό)
•   Η μεγαλύτερη συχνότητα σφαλμάτων παρατηρείται στην εκφορά των συριστικών (σ,ζ,τσ,τζ,ψ,ξ) των οδοντικών (θ,δ) και του ρ. Παρόμοια φωνολογική σύγχυση μπορεί να παρατηρηθεί και στους υπόλοιπους φθόγγους της γλώσσας

Δυσκολίες στη φωνολογία: Το παιδί μπορεί να είναι σε θέση να παράγει όλους τους φθόγγους αλλά όταν μιλάει τους μπερδεύει,  τους αλλοιώνει με αποτέλεσμα η ομιλία του να είναι ακατάληπτη και κατανοητή μόνο από τα άτομα του περιβάλλοντός του.

Διαταραχές του λόγου: Πρόκειται για δυσκολίες που επηρεάζουν κυρίως την έκφραση ή την κατανόηση του προφορικού λόγου από το παιδί.

Δυσκολίες στην έκφραση:

•      Δεν χρησιμοποιεί λέξεις στην ηλικία των 18 μηνών
•   Δεν κάνει προτάσεις με 2 λέξεις στην ηλικία των 2 χρόνων
•   Χρησιμοποιεί λιγότερες από 100 λέξεις στην ηλικία των 3 χρόνων
•   Δεν χρησιμοποιεί προθέσεις η πληθυντικό στην ηλικία των 3-4 χρόνων
•   Κάνει συντακτικά λάθη
•   Παραλείπει μέρος των λέξεων στην ηλικία των 4- 5 χρόνων
•   Αδυνατούν να ονοματίσουν αντικείμενα
•   Δεν έχει λεξιλόγιο αντίστοιχο με παιδιά της ηλικίας του

Δυσκολίες στην κατανόηση:

•    Η ικανότητα του παιδιού να κατανοεί το λόγο είναι μικρότερη από αυτήν που αντιστοιχεί στην ηλικία του
•  Δεν ανταποκρίνεται σε οικεία ονόματα στην ηλικία του 1 χρόνου
•  Δεν εκτελεί απλές εντολές στην ηλικία των 2 χρόνων
•  Δεν κατανοεί άρνηση, ερώτηση στην ηλικία των 2μιση χρόνων
•  Δεν κατανοεί αφηρημένες έννοιες και χωροχρονικές

Ο ρόλος του λογοθεραπευτή

Το παιδί με δυσκολία στην ομιλία, το λόγο, ή την επικοινωνία δεν παρουσιάζει απαραιτήτως όλες τις παραπάνω ενδείξεις. Οι διαταραχές λόγου δεν πρέπει να παραβλέπονται, είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν έγκαιρα για να διευκολυνθεί η είσοδός του παιδιού στο σχολείο για την κατάκτηση της ανάγνωσης και της γραφής.Ιδιαίτερη σημασία για την πρόληψη και αντιμετώπιση των διαταραχών του λόγου του παιδιού έχει η στάση των ενηλίκων – γονέων, δασκάλων. Οι επίμονες παρεμβάσεις για διόρθωση των γλωσσικών σφαλμάτων είναι δυνατόν αντί να μειώσουν το πρόβλημα να το δυσχεράνουν.

Παιδιά μικρής ηλικίας με ελαφρά ή μέτρια καθυστέρηση λόγου ή με αρθρωτικά προβλήματα αναμένεται να βελτιωθούν σύντομα και να καλύψουν τη διαφορά. Οι διαταραχές έκφρασης και κατανόησης έχουν μακροχρόνια πορεία.