Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες - Δυσαναγνωσία

Τι είναι η δυσαναγνωσία;

Όπως όλες οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες αναφέρεται σε παιδιά με φυσιολογική νοημοσύνη και κύριο χαρακτηριστικό είναι ότι η εκδήλωση αυτής της αδυναμίας αντιμετωπίζεται ως μη αναμενόμενο γεγονός. Αποτελεί κατηγορία των μαθησιακών δυσκολιών και εστιάζεται στη δυσκολία της αναγνωστικής ικανότητας αλλά και της προφορικής απόδοσης αυτών που έχουν διαβαστεί.

Τα σημάδια που μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το παιδί μας έχει πρόβλημα στην ανάγνωση είναι:

• έντονο κόμπιασμα και παύσεις
• επαναλαμβάνει γράμματα ή συλλαβές των λέξεων
• διαβάζει λάθος τις λέξεις και δεν αυτοδιορθώνεται
• χάνει τη σειρά του κειμένου
• δυσκολεύεται στην ανάγνωση πολυσύλλαβων ή ασυνήθιστων λέξεων
• παραλείπει, μεταθέτει, προσθέτει, γράμματα ή συλλαβές ή λέξεις πχ. τηγανηστό αντί για τηγανητό
• δεν έχει κατανοήσει πλήρως τη λέξη ή πρόταση ή κείμενο μετά την ανάγνωση του
• συλλαβίζει
• δυσκολεύεται να διαβάσει ακόμα και λέξεις που έχει δει πολλές φορές
• ο χρόνος ολοκλήρωσης της ανάγνωσης είναι μακρύς
• δε χρωματίζει το λόγο του ανάλογα με το ύφος του κειμένου
• ο λόγος του είναι επίπεδος χωρίς να εμφανίζονται τα σημεία στίξης κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης
• τονίζει λάθος τις λέξεις
• αδυνατεί να αναπαράγει τη κεντρική ιδέα του κειμένου
• αδυνατεί να ερμηνεύσει αυτά που διάβασε σύμφωνα με αυτά που ήδη γνωρίζει για το θέμα
• αδυνατεί να διαμορφώσει άποψη για αυτό που διάβασε

Μπορεί να παρατηρηθούν και κάποια πρόσθετα ποιοτικά χαρακτηριστικά που συνοδεύουν παιδιά με μαθησιακά προβλήματα. Τέτοια είναι: η διάσπαση προσοχής, δυσκολίες στο να ξεκινήσει και να ολοκληρώσει μια εργασία, απροσεξία, αδεξιότητα, ξεχνάει εύκολα τα πράγματά του και τις υποχρεώσεις του.

Παράδειγμα ανάγνωσης παιδιού με δυσαναγνωσία.

Το παρακάτω κείμενο δόθηκε σε παιδί Γ’ Δημοτικού, με φυσιολογική νοημοσύνη, για να αξιολογηθεί η αναγνωστική του επάρκεια.

Το κείμενο: Ο Δημήτρης τσάκωσε τον κλέφτη. Ήταν πολύ περήφανος γι αυτό. Δε σταμάτησε λεπτό, να διηγείται στα παιδιά το κατόρθωμα του. Κι εκείνα τον θαύμαζαν. Μπαίνοντας στην τάξη δοκίμασαν μια μεγάλη έκπληξη. Ο Δημήτρης, μπροστά στο δάσκαλο, ρώτησε: Ξέρετε, παιδιά ποιός ήταν ο κλέφτης; Όχι; Ακούστε και θα γελάσετε. Ήταν ένας κεραμιδόγατος. Τον έπιασα, όταν προσπαθούσε να αρπάξει ένα βρώμικο ψαροκόκαλο από κάποιο σκουπιδοτενεκέ. Έγινε τέτοια αναστάτωση στην τάξη που δεν περιγράφεται.

 

Απομαγνητοφώνηση: Ο Δημήτρης στακώνεται τον κλέφτη. Ήταν πολύ περήφανος γι αυτό. Δε σταμάτησε λε-λεπτό να διηήζεται τα παιδιά το κατό-κατόρθωμα του. Και εκείνα του τον θαύμαζαν. Μπαίνοντας στην τάξη δοκίμασαν μια μεγάλη έκληψη. Ο Δημήτρης προστά στο δάσκαλο, ρώτησε: Ξέρετε, παιδιά ποιός ήταν ο κλέφτης; Όχι; Ακούτε και θα δγελάσετε. Ήταν ένας εκεραμιδόδατος. Τον έπιασα όταν προεσπαθούσε να εσπράξει έναν βρώμικο ψαρο-ψαροκόκαλο απο κάποιο σκουπι-σκουπιζοτενεκέ. Έγινε ετέτοια αναστατώση στ-στην τάξη που δεν περιγράφεται.

Στις ερωτήσεις κατανόησης που ακολούθησαν μπόρεσε να απαντήσει επιτυχώς σε 3 από τις 6.

Τα αίτια που την προκαλούν.

Η αιτιολογία της δυσαναγνωσίας δεν είναι σαφής όπως συμβαίνει και με την πλειοψηφία των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών. Οι έρευνες καταλήγουν σε δυσλειτουργία ή σε ατελή αντιληπτική ικανότητα του εγκεφάλου στην αποκωδικοποίηση των λεκτικών ερεθισμάτων. Ως επιβαρυντικοί παράγοντες εμφανίζονται η κληρονομικότητα αλλά και το ακατάλληλο οικογενειακό ή/και σχολικό περιβάλλον.

Απαραίτητες ικανότητες, μαθησιακής ετοιμότητας, για την ένταξη στην Α’ Δημοτικού

Προφορικός λόγος και ομιλία

• Αρθρώνει, προφέρει και τονίζει σωστά
• Περιγράφει πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις
• Εκφράζει εντυπώσεις, σκέψεις και επιθυμίες
• Αφηγείται με χρονική σειρά ιστορίες ή γεγονότα που βίωσε, χρησιμοποιώντας σύνθετες προτάσεις και επιθετικούς προσδιορισμούς
• Διατυπώνει καταφατικές, αρνητικές και ερωτηματικές προτάσεις
• Χρησιμοποιεί σωστά γραμματικούς τύπους και λεξιλόγιο
• Διακρίνει τους φθόγγους μέσα στη λέξη και τη λέξη μέσα στους φθόγγους
• Κατανοεί και εκτελεί διπλές εντολές (π.χ. Πάρε τα βιβλία από την  έδρα και μοίρασέ τα στους συμμαθητές του)

Γραπτός λόγος

·        Αναγνωρίζει το όνομα και το επίθετό του

·        Γράφει το όνομά του με κεφαλαία και πεζά

·        Αναγνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στην εικόνα ενός αντικειμένου και στη γραπτή απόδοσή του

·        Ξεφυλλίζει ένα βιβλίο με εικόνες και αντιστοιχεί τις εικόνες με τη λέξη

·        Γνωρίζει τους κανόνες ανάγνωσης (διαβάζουμε από αριστερά προς δεξιά, από πάνω προς τα κάτω)

·        Ακούει και κατανοεί κείμενα που διάβασε κάποιος άλλος

·        Απομνημονεύει ποιήματα, γλωσσοδέτες, μικρά κείμενα

·        Διακρίνει τις λέξεις από τα κείμενα

·        Αντιγράφει λέξεις, φράσεις ή μικρά κείμενα

·        Κρατάει μολύβι, στυλό για να μπορεί να γράψει, έχοντας σωστή σωματική στάση

Λεπτή και αδρή κινητικότητα

·        Φτιάχνει απλές κατασκευές, συνδυάζει υλικά παιχνιδιού, διαχωρίζει και ομαδοποιεί

·        Κόβει χαρτί με ψαλίδι σε σχήματα

·        Φτιάχνει παζλ

·        Ζωγραφίζει έναν άνθρωπο και διάφορα άλλα αντικείμενα

·        Έχει εδραιωθεί η πλευρίωσή του (δεξί ή αριστερό)

·        Χοροπηδάει από το ένα πόδι στο άλλο, διατηρώντας την ισορροπία του

Ψυχοκοινωνική συμπεριφορά

·        Κατανοεί τη ρουτίνα του σπιτιού ή του σχολείου

·        Συνειδητοποιεί την ύπαρξη κανόνων και τις συνέπειες που ακολουθούν στην παραβίαση τους

·        Συμμετέχει σε ομαδικά παιχνίδια

·        Μπορεί να διατηρήσει την προσοχή του σε μια δραστηριότητα για 20 λεπτά

·        Ολοκληρώνει μια δραστηριότητα. Δεν εγκαταλείπει γρήγορα το παιχνίδι όταν δυσκολεύεται

·        Έχει ικανοποιητικό επίπεδο κοινωνικότητας (χαιρετάει έναν ξένο, φέρεται ευγενικά)

·        Αρχίζει να είναι υπεύθυνο για μια δουλειά που του ανατίθεται

·        Αναγνωρίζει τον κίνδυνο

Όλες αυτές οι δεξιότητες λόγου είναι τα θεμέλια για να μπορέσει το παιδί να ενταχθεί σωστά στην Α δημοτικού. Όταν το παιδί υστερεί σε περισσότερους από έναν τομείς απαραίτητο είναι να απευθυνθείτε σε έναν ειδικό. Είναι οι βάσεις για την ανάπτυξη της σκέψης, ικανότητες περιγραφής και αφήγησης για μία καλή σχολική πορεία.

Είναι τελικά διαπιστωμένο...πως το παιδί σας χρειάζεται λογοθεραπεία...

Όμως, ξαφνικά, σας πιάνει το άγχος γιατί δεν γνωρίζετε ούτε πόσο θα σας στοιχίσουν οι συνεδρίες του παιδιού που έτσι και αλλιώς πρέπει να γίνουν, ούτε πόσο διαρκεί μία συνεδρία, ούτε πόσες χρειάζεται το μικρό σας για να απαλλαγεί από το πρόβλημα που αντιμετωπίζει. Όλες τις απαντήσεις θα τις βρείτε παρακάτω...

Να σας ενημερώσω λοιπόν ότι όλα τα ασφαλιστικά ταμεία της χώρας μας καλύπτουν ένα ποσοστό των συνολικών εξόδων που θα κάνετε για τις συνεδρίες. Τα δικαιολογητικά που θα προσκομίσετε και πόσα ακριβώς χρήματα θα ξοδέψετε εσείς, θα πρέπει να τα μάθετε από τον ασφαλιστικό σας φορέα.
Επίσης, θα πρέπει να ξέρετε πως όπως οι περισσότερες συνεδρίες, έτσι και αυτή της λογοθεραπείας, διαρκεί περίπου σαράντα πέντε λεπτά. Συνήθως το παιδί παρακολουθεί συνεδρίες δύο φορές την εβδομάδα.

Όσο για τον αριθμό των συνεδριών συνολικά, αυτές εξαρτώνται από τη σοβαρότητα του προβλήματος που αντιμετωπίζει το παιδί σας. Μπορεί να χρειάζεται από ένα μήνα μέχρι ένα χρόνο, οπότε θα ενημερωθείτε σωστά από τον λογοθεραπευτή που παρακολουθεί το παιδί σας.

ΠΟΙΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Ή ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ;

Ένδειξη μπορεί να είναι ότι το παιδί:

• Δεν κατανοεί πάντα αυτό που του λέτε, δεν αντιδρά κατάλληλα στις οδηγίες που του δίνετε ή δεν ανταποκρίνεται στις προσπάθειες που κάνετε να επικοινωνήσετε μαζί του.
 
• Μιλά "μωρουδίστικα" και η ομιλία του δεν έχει "καθαρίσει". Πρόσωπα που δεν το βλέπουν συχνά δεν το καταλαβαίνουν.
 
• Η άρθρωσή του δεν έχει ακρίβεια και ορισμένες φορές ακούγεται σαν να "μασάει" τις λέξεις.
 
• Δεν έχει λεξιλόγιο το ίδιο πλούσιο με άλλα παιδιά της ηλικίας του. Παρότι είναι σε ηλικία που πηγαίνει σε παιδικό σταθμό κάνει φράσεις μόνο με δύο-τρεις λέξεις χωρίς να χρησιμοποιεί άρθρα, προθέσεις, ή άλλα γραμματικά στοιχεία ή δε συντάσσει σωστά.

• Δε δείχνει σημεία επικοινωνίας με το περιβάλλον. Δεν αντιδρά σε ήχους.
 
• Κάνει στερεοτυπικές, μονότονες και επαναλαμβανόμενες κινήσεις του σώματος, των άκρων ή του κεφαλιού. Δεν εδραιώνει βλεμματική επαφή με πρόσωπα ή αντικείμενα. Το παιχνίδι του είναι μηχανικό και δεν έχει συμβολισμό. Ασχολείται με ιδιόρρυθμο τρόπο με τα αντικείμενα και τα παιχνίδια του και έχει εμμονές. Η ομιλία του αρκετές φορές είναι άσχετη με τη συζήτηση ή με τις ερωτήσεις που του κάνετε.

• Δυσκολεύεται να ξεκινήσει να μιλά, κολλάει στον πρώτο ήχο της λέξης ή επαναλαμβάνει πολλές φορές την πρώτη συλλαβή. Επαναλαμβάνει μικρές λέξεις όπως το "και" ή τα άρθρα των λέξεων.

• Δυσκολεύεται να μάθει πράγματα καθημερινής ρουτίνας ακόμα και μετά από πολλές προσπάθειες. Δεν διατηρεί αυτή τη γνώση και το ίδιο πράγμα δεν μπορεί να το ξανακάνει την επόμενη μέρα.

• 'Έχει δυσκολίες στο γραπτό λόγο δηλαδή στη ανάγνωση και τη γραφή.

Το παιδί με δυσκολίες στην ομιλία, το λόγο ή την επικοινωνία δεν παρουσιάζει απαραιτήτως όλες τις ανωτέρω ενδείξεις. Εάν παρατηρείτε έστω και ένα από τα ανωτέρω χαρακτηριστικά καλό θα είναι να επικοινωνήσετε με τον ειδικό θεραπευτή λόγου και ομιλίας.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΘΕΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

• Πιθανή δυσκολία στην ομιλία:

π.χ μπορεί το παιδί να δυσκολεύεται να αρθρώσει συγκεκριμένα φωνήματα(ήχους π.χ ρ-σ κτλ), τα οποία μπορεί να μην τα εκφέρει καθόλου ή μπορεί να τα αντικαθιστά με κάποια άλλα (π.χ αντί σ να λέει θ).

• Πιθανή δυσκολία στη ροή της ομιλίας:

 π.χ τραυλισμός, ταχυλαλία

• Πιθανή δυσκολία στην ποιότητα της φωνή του παιδιού:

π.χ βραχνή φωνή (τα παιδιά φωνάζουν πάρα πολύ και κάποια μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στις φωνητικές χορδές, έντονη ρινικότητα (σαν να μιλάνε από τη μύτη)

• Πιθανή δυσκολία στο λόγο, όπου αυτό έχει να κάνει με :

1. Περιορισμένο λεξιλόγιο αναφορικά με την ηλικία του
2. Δυσκολία στην ανεύρεση και στην ανάκληση ακόμα και καθημερινού και οικείου λεξιλογίου( π.χ. αδυναμία να κατονομάσουν τα αντικείμενα που υπάρχουν μέσα σε μια κουζίνα)
3. Δυσκολία στην λεκτική κατανόηση (ζητάει από το συνομιλητή αρκετές φορές να του πει τις εντολές ή τα σχόλια)
4. Δυσκολίες στην ικανότητα της συζήτησης (δίνει περιορισμένες ή ελλιπείς πληροφορίες ή μπορεί να μεταβαίνει από το ένα θέμα στο άλλο χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η προηγούμενη συζήτηση ή δραστηριότητα)
5. Δυσκολίες στην αφήγηση και περιγραφή ( δυσκολίες στη χρονική και νοηματική ακολουθία, λάθη στο συντακτικό)

Προληπτικός ανιχνευτικός έλεγχος διαταραχών λόγου και επικοινωνίας σε παιδιά που φοιτούν σε πλαίσια προσχολικής αγωγής.

Σε συνεργασία με τα νηπιαγωγεία και τους παιδικούς σταθμούς, μπορούμε να υλοποιήσουμε προγράμματα ανιχνευτικού ελέγχου για δυσκολίες στο λόγο και την επικοινωνία σε παιδιά ηλικίας 3-6 ετών.

ΕΛΕΓΧΟΝΤΑΙ:

• η εξέλιξη της ομιλίας
• η κατανόηση του λόγου
• η έκφραση του λόγου
• η επικοινωνιακή ικανότητα

Ο έλεγχος αποσκοπεί:

• στον εντοπισμό παιδιών με αργή εξέλιξη στον λόγο και την ομιλία
•  στην έγκυρη διάγνωση πιθανών δυσκολιών
• στην καταγραφή της πορείας του λόγου και της ομιλίας των παιδιών
• στην υπόδειξη του καταλληλότερου τρόπου και χρόνου παρέμβασης
• στην καθοδήγηση των γονιών σχετικά με την πορεία εξέλιξης του παιδιού
• στη συνεργασία λογοθεραπευτή με δασκάλους για την καλύτερη αντιμετώπιση του κάθε παιδιού 

Εάν εργάζεστε ή διευθύνετε νηπιαγωγείο ή παιδικό σταθμό ή είστε γονέας παιδιού που ενδιαφέρετε για τη διαδικασία ανίχνευσης  δυσκολιών σε παιδιά που φοιτούν σε παιδικό σταθμό ή νηπιαγωγείο επικοινωνήστε για μια πιο ολοκληρωμένη πρόταση ή ενημερωτική ομιλία προς γονείς και εκπαιδευτικούς.

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΙΟ ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΕΝΑ ΑΤΟΜΟ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ/ΟΜΙΛΙΑΣ;

  Προβλήματα ομιλίας στο παιδί ή στον ενήλικα μπορεί να είναι:

• Διαταραχή άρθρωσης: μη ορθή παραγωγή των ήχων

•  Δυσαρθρία: διαταραχή στην οποία δεν υπαρχει συντονισμός αναπνοής, άρθρωσης, φώνησης και προσωδίας λόγω νευρομυικών διαταραχών.

•  Απραξία :δυσκολία στον συντονισμό των κινήσεων των οργάνων ομιλίας.

•  Τραυλισμός: διαταραχή της ομιλίας στο ρυθμό, την ταχύτητα και την προσωδία.    

Προβλήματα λόγου στο παιδί μπορεί να είναι: 

•  Καθυστέρηση στην εξέλιξη του λόγου: αργοπορία σε σχέση με τα παιδιά της ηλικίας του στο λεξιλόγιο, τη γραμματική, την κατανόηση.

•  Διαταραχές λόγου: χρησιμοποιεί δικούς του κανόνες για επικοινωνία.

•  Μαθησιακές δυσκολίες: προβλήματα μάθησης σε παιδιά σχολικής ηλικίας.