ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗΣ ΦΩΝΗΜΑΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑ

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει την ηλικία κατάκτησης των συμφώνων της Νέας Ελληνικής σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών:

Φώνημα	Ηλικία κατάκτησης
/v/ (βου)	3,0-3,6
/γ/  (γου)	2,6-3,0
/g/  (γκου)	2,6-3,0
/θ/  (θου)	4,0-4,6
/z/  (ζου)	3,6-4,0
/k/ /c/ (κου) (και)	2,6-3,0
/l/   (λου)	3,6-4,0
m/  (μου)	2,6-3,0
/n/   (νου)	3,0-3,6
/p/   (που)	2,6-3,0
/b/  (μπου)	2.6-3,0
/s/  (σου)	3,6-4,0
/t/  (του)	2,6-3,0
/f/  (φου)	3,6-4,0
/d/  (ντου)	3,0-3,6
/x/  (χου)	3,0-3,6
/r/  (ρο)	5,6-6,0
/j/  (για)	3,0-3,6
/ts/  (τσου)	4,6-5,0
/ʎ/  (λια)	4,0-4,6
/ks/  (ξου)	4,0-4,6
/ps/  (ψου)	4,0-4,6

 

	Πρόσθια	Κεντρική	Οπίσθια
Κλειστά	i		u
Μεσαία	e		o
Ανοιχτά		a

 

 

Παρακάτω παρουσιάζονται οι ηλικίες κατάκτησης των διφθόγγων : 

                                                                                            

•3,6-4,0 ετών (sp,pl,kl,vl,kn,pn,vγ)

•4,0-4,6 ετών (fl,st,sk,sx,xt,tr,kt,δj,zm,mn)

•4,6-5,0 ετών (dz,sf,vr,dr,xn,zγ,ft)

•5,0-5,6 ετών (γl,γr,str)

•5,6-6,0 ετών (δr,θr,xtr,ft)

 

 
Οι     παραπάνω ηλικίες είναι ενδεικτικές και είναι τα αποτελέσματα έρευνας με βάση το μέσο όρο κατάκτησης από τα παιδιά. σαφώς υπάρχουν και αποκλίσεις, αλλά όταν ξεπερνιούνται κατά πολύ αυτά τα ηλικιακά όρια θα είναι χρήσιμη η συμβουλή από λογοθεραπευτή. Δεν είναι πάντοτε η σωστή η σκέψη ότι θα μεγαλώσει και θα πει όλα τα φωνήματα.

 

 

Πώς μπορεί ο γονιός να διαπιστώσει εάν υπάρχει πρόβλημα στο λόγο;

Οι γονείς καλό είναι να βρίσκονται σε εγρήγορση και να παρατηρούν προσεκτικά τα παιδιά τους. Τα πλέον καθοριστικά χρόνια όσον αφορά την ανάπτυξη της ομιλίας και του προφορικού λόγου στο παιδί είναι από 1.5 – 4.5 χρονών. Αντίστοιχα, όσον αφορά τον γραπτό λόγο, οι πιο καθοριστικές ηλικίες είναι οι  πρώτες τάξεις του Δημοτικού σχολείου.

Τα ανησυχητικά συμπτώματα στο λόγο του παιδιού είναι γλωσσικές συμπεριφορές (άρθρωση, λεξιλόγιο, σύνταξη) που εμφανίζονται  και παραμένουν και είναι διαφορετικές από τις αναμενόμενες, κάτι που μπορεί  να εντοπίσει ένας γονιός με το να ακούσει το λόγο συνομηλίκων του παιδιού και εντοπίσει διαφορές. Για τους γονείς που μεγαλώνουν το πρώτο τους παιδί, οι παιδίατροι και οι παιδαγωγοί είναι αυτοί που θα τους βοηθήσουν να εντοπίσουν τυχόν αποκλίσεις ή δυσκολίες στο λόγο και την επικοινωνία του παιδιού ώστε να απευθυνθούν στον Λογοθεραπευτή για αξιολόγηση.

 

Να μην ξεχνάμε: ΤΟ ΚΑΘΕ ΠΑΙΔΙ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ!

Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΝΕΙΝΑΙ Η ΠΙΟ ΣΩΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ!

 

ΠΟΤΕ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΗΣΥΧΗΣΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΙΛΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ;

(παιδιά 3 μηνών έως 1 έτους)

• Αν το παιδί δεν προσπαθεί να εντοπίσει την πηγή του ήχου.
• Αν το παιδί δεν διακόπτει μια δραστηριότητα όταν ακούει έναν ήχο, ενώ αναγνωρίζει τη φωνή της μητέρας του.
• Αν  δεν επαναλαμβάνει κάποιους ήχους.
• Αν δεν ανταποκρίνεται στο «ναι» και στο «όχι».
• Αν το παιδί δεν  παρατηρεί τις πηγές του ήχου (λ.χ. το πλυντήριο, τη φωνή του σκύλου).
• Αν δεν προσπαθεί να πει διαφορετικούς ήχους (π, μ, μπ).
• Αν δεν αρχίζει να κατανοεί απλές εντολές όπως «έλα εδώ».
• Αν δεν λέει δύο ή τρεις λέξεις, όχι υποχρεωτικά καθαρά,
• Αν το παιδί δεν χρησιμοποιεί ήχους για να τραβήξει την προσοχή των γύρω του.

 

 

(παιδιά 1 έως 2 ετών)

 

• Αν το παιδί δεν δείχνει τις εικόνες σε ένα βιβλίο όταν του διαβάζετε.
• Αν δεν δείχνει μέρη του σώματος.
• Αν δεν υπακούει σε πιο σύνθετες εντολές («βάλε την μπάλα στο τραπέζι»).
• Αν το παιδί δεν βάζει μαζί δύο ή τρεις λέξεις για να κάνει προτάσεις.
• Αν δεν ρωτάει χρησιμοποιώντας δύο ή τρεις λέξεις.
• Αν δεν χρησιμοποιεί 10-20 λέξεις.
• Αν δεν μπορεί να μιμηθεί καθαρά φθόγγους.

(παιδιά 2 έως 3 ετών)

·    Αν δεν κατανοεί εύκολα την ομιλία.
·   Αν δεν χρησιμοποιεί απλές προτάσεις στο λόγο του.
·   Αν το παιδί δεν αναγνωρίζει τρία – τέσσερα βασικά χρώματα.
·   Αν δεν μπορεί να ξεχωρίσει τους διαφορετικούς ήχους.
·   Αν δεν μπορεί να πει το όνομά του.

  

(παιδιά 3 έως 4 ετών)

• Αν το παιδί δεν μπορεί να απαντήσει σε ερωτήσεις με το «ποιός» και το «τί».
• Αν το παιδί έχει δυσκολία να σχηματίσει απλές προτάσεις.
• Αν το παιδί εκφράζεται με πολύ λίγες λέξεις ή δεν έχει αρχίσει να χρησιμοποιεί λέξεις ακόμα.
• Αν η ομιλία του παιδιού δεν γίνεται κατανοητή από την πλειοψηφία των συγγενών και μερικών αγνώστων.
• Αν το παιδί έχει δυσκολία να εκτελέσει απλές προφορικές εντολές χωρίς τη βοήθεια κινήσεων των χεριών (π.χ. να του δείξουμε).
• Αν χάνει εύκολα το ενδιαφέρον του στο παιχνίδι και περιορίζεται στην επανάληψη των ίδιων ρουτινών (π.χ. βάζει στη σειρά αυτοκινητάκια χωρίς να τα παίζει).
• Αν δεν ανταποκρίνεται όταν κάποιος το φωνάζει ή το ρωτάει κάτι.
• Αν επαναλαμβάνει τι λένε οι άλλοι αντί να απαντά.
• Αν παρουσιάζει επαναλήψεις ήχων, συλλαβών, λέξεων, παύσεις και διακοπές στη ροή.
  
  (παιδιά 4 έως 5 ετών)

• Αν δεν μπορεί να απαντήσει σε απλές ερωτήσεις με το «τί», «πού» και το «γιατί».
• Αν το παιδί εκφράζεται με περιορισμένο αριθμό λέξεων και έχει δυσκολία να ονομάσει καθημερινά αντικείμενα, ζώα, φαγητά, κ.τ.λ..
• Αν η ομιλία του παιδιού γίνεται δύσκολα κατανοητή από τους γονείς ή συγγενείς, συνομήλικους και την πλειοψηφία των αγνώστων λόγω πολλαπλών λαθών στην άρθρωση.
• Αν το παιδί έχει δυσκολία να καταλάβει τους ενήλικες όταν του μιλάνε και να εκτελέσει προφορικές εντολές με τουλάχιστον 2 μέρη (π.χ. Πήγαινε στην κουζίνα. Φέρε μου ένα κουτάλι.).
• Αν το παιδί κάνει πολλά γραμματικά λάθη (π.χ. παραλείπει άρθρα, δεν σχηματίζει χρόνους ρημάτων, δεν χρησιμοποιεί αντωνυμίες, δεν σχηματίζει πληθυντικούς ουσιαστικών).
• Αν σχηματίζει προτάσεις με μπερδεμένη σειρά των λέξεων και δεν γίνεται εύκολα κατανοητό.
• Αν δεν μπορεί να παρακολουθήσει μία σύντομη ιστορία με 2 ή 3 γραμμές και να απαντήσει σε απλές ερωτήσεις σχετικά με αυτό που άκουσε.
• Αν παρουσιάζει επαναλήψεις ήχων, συλλαβών, λέξεων, παύσεις και διακοπές στη ροή.
   
   (παιδιά ετών 5 +)

• Μιλάει μόνο με προτάσεις 3-4 λέξεων για γεγονότα του παρόντος.
• Δεν μπορεί ποτέ να απαντήσει σε ερωτήσεις για το χθες ή το αύριο.
• Δεν μπορεί ποτέ να απαντήσει σε ερωτήσεις με το «πώς».
• Μιλάει πολύ, αλλά τα σχόλιά του μπορεί να μην είναι σχετικά με το θέμα.
• Έχει δυσκολία να κάτσει και να ακούσει μια ιστορία ή περισσότερες από 4-5 προτάσεις χωρίς να αποσυντονιστεί ή να χάσει το ενδιαφέρον του.
• Δεν μπορεί να δώσει τη σημασία/ ορισμό/ περιγραφή κοινών λέξεων.
• Δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει επίθετα για να προσδιορίσει αντικείμενα.
• Παρουσιάζει πολλαπλά λάθη στην άρθρωση ή σε ήχους στον αυθόρμητο λόγο. Συνομήλικοι, γονείς και δάσκαλοι μπορεί να έχουν δυσκολία να καταλάβουν το παιδί.
• Εμφανίζει απόγνωση ή απογοήτευση όταν προσπαθεί να επικοινωνήσει.
• Παραλείπει λέξεις σε προτάσεις όταν μιλάει.
• Αν παρουσιάζει επαναλήψεις ήχων, συλλαβών, λέξεων, παύσεις και διακοπές στη ροή.
   

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΑΝΑΚΛΗΣΗΣ ΛΕΞΕΩΝ

Υπάρχουν στιγμές που όλοι οι άνθρωποι απλώς δεν μπορούμε να θυμηθούμε την λέξη που μέχρι πριν κλάσματα δευτερολέπτου ήταν στο μυαλό μας. Είναι πραγματικά αρκετά βασανιστικό καθώς παλεύουμε με τη μνήμη μας, που μοιάζει να μην μας επιτρέπει την πρόσβαση στην λέξη. Αυτό συμβαίνει πάντα με λέξεις που γνωρίζουμε και έχουμε χρησιμοποιήσει στο παρελθόν, ωστόσο δεν μπορούμε προσωρινά να ανακαλέσουμε ακριβώς εκείνη την στιγμή που τις χρειαζόμαστε.

 Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε πως ένα παιδί που δυσκολεύεται να απαντήσει άμεσα σε μία ερώτηση, δεν γνωρίζει την απάντηση. Ωστόσο, υπάρχει η πιθανότητα να μην μπορεί να ανακαλέσει τη λέξη, που είναι γνωστή για εκείνο, παρόλο που την έχει χρησιμοποιήσει και κατανοεί τη σημασιολογία της. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, ότι ακόμα κι αν ένα παιδί έχει τη σημασιολογική απεικόνιση μιας λέξης και την έχει αποθηκεύσει με τα σημασιολογικά, συντακτικά και φωνολογικά χαρακτηριστικά της, μπορεί να μην είναι σε θέση να την ανακαλέσει στην αυθόρμητη ομιλία.

"Εεεεε, να. Αυτό. Το τέτοιο. Εδώ το'χω! Τώρα το σκεφτόμουν. Θα σκάσω αν δεν το θυμηθώ."

Συνήθως αποτελεί σύμπτωμα ή χαρακτηριστικό νευρολογικών διαταραχών (αφασία, άνοια, όγκοι του εγκεφάλου, κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις) αλλά μπορεί να συνοδεύει και διαταραχές λόγου της παιδικής ηλικίας (ειδική γλωσσική διαταραχή, τραυλισμό, απραξία ομιλίας), ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, διαταραχές στην ανάγνωση και διάσπαση προσοχής με/ή χωρίς υπερκινητικότητα. 

Ένα άτομο με διαταραχή κατονομασίας παρουσιάζει συχνά πολλές από τις παρακάτω συμπεριφορές: 

• Δυσκολεύεται να θυμηθεί ονόματα ανθρώπων, τόπων ή αντικειμένων.
• Αντί για την λέξη δίνει την λειτουργία της "κόβουμε" αντί για ψαλίδι.
• Περιγράφει την λέξη "το ψηλό κτίριο με τα διαμερίσματα" αντί για πολυκατοικία.
• Χρησιμοποιεί λέξεις (ή ψευδολέξεις-λέξεις χωρίς νόημα) που μοιάζουν ηχητικά με την ζητούμενη "ράμπα" αντί για λάμπα, "νοίχος" αντί για τοίχος.
• Χρησιμοποιεί αόριστες λέξεις συχνά "το αυτό", "τέτοιο", "εκείνο", "το πώς-το-λένε".
• Λέει τη λάθος λέξη και διορθώνει τον εαυτό του.
• Κάνει μεγάλες παύσεις όταν προσπαθεί να θυμηθεί "Πάρε την............μπάλα".
• Επαναλαμβάνει λέξεις και φράσεις όταν εκφράζει εμπειρίες "ήμαστε,...ήμαστε στο σπίτι.
• Χρησιμοποιεί χειρονομίες και νοήματα που δείχνουν εκνευρισμό.
• Χρησιμοποιεί διάφορες λέξεις στο λόγο του όταν προσπαθεί να θυμηθεί "εεεεε..., τοοοο.... νησί".
• Δηλώνει ότι γνωρίζει την λέξη αλλά δεν τη θυμάται.
   
  [λίστα βασισμένη στη Word Finding Referral Checklist της Diane German, PhD]
   
   

• Μονολεκτικό επίπεδο. πχ. Στην κατονομασία εικόνας «Τι είναι αυτό;» Απάντηση: «Είναι το….εεε… πως το λένε…»
• Στο πλαίσιο ενός διαλόγου. π.χ. «Όταν φύγουμε από το σχολείο, θα πάμε στο…..το ξέρω.. το ξέρω… (μανάβικο)».
• Σε ακολουθία λέξεων π.χ. «Πες μου ποια ζώα είδες στο ζωολογικό κήπο;» Απάντηση « Είδα έναν ελέφαντα, και αυτό το ψηλό με το μακρύ λαιμό..κλπ

 

Ας αναλογιστούμε πόσο σημαντικές είναι οι λέξεις για την επικοινωνία μας (στον προφορικό και γραπτό λόγο). Είναι εκείνες που μπορούν να μεταδώσουν σωστό ή λανθασμένο μήνυμα στο συνομιλητή μας, που μπορούν να αποδώσουν το κατάλληλο συναίσθημα, που συμβάλλουν στη διατήρηση μιας συζήτησης και που δίνουν σημασία στις σκέψεις μας.

 
Παρακάτω παρατίθενται μερικά παραδείγματα παιδιών με δυσκολία ανάκλησης λέξεων:

 

Παράδειγμα 1
-«Τι χρώμα έχει το μήλο;»
-«Κίτρινο, όχι μπλε , είναι μπλε!» Ναταλία, 5,5 ετών
Η Ναταλία παρήγαγε μία λάθος λέξη που είναι όμοια σημασιολογικά, με τη σωστή λέξη.

 

Παράδειγμα 2
-«Είναι στο….πως το λένε……», Δημήτρης, Γ Δημοτικού
Ο Δημήτρης δεν κατάφερε να ανακαλέσει τη λέξη.

 

Παράδειγμα 3
-«Ήρθαν πολλά περίπτερα στο μπαλκόνι μου», Θωμάς, Α’ Δημοτικού
Ο Θωμάς χρησιμοποίησε τη λέξη «περίπτερα» αντί για «περιστέρια». Αντικατέστησε δηλαδή τη λέξη στόχο, με μία άλλη που είναι όμοια φωνολογικά.

 

Οι δυσκολίες ανάκλησης λέξεων συναντώνται και σε ενήλικες και σε παιδιά και είναι απαραίτητο να αξιολογηθούν από Λογοθεραπευτή, ο οποίος θα χορηγήσει τις κατάλληλες δοκιμασίες, ώστε να διαγνωστούν τα αίτια της δυσκολίας αυτής. Η συμπτωματολογία, θα ορίσει και το κατάλληλο πρόγραμμα που θα ενισχύσει τις δεξιότητες που απαιτούνται για την ανάκληση λέξεων.

 

 

Πηγές:
asha.org
wordfinding.com
http://logotherapeia-ioannina.blogspot.gr/2013/06/blog-post_8.html.