ΠΡΟΛΗΨΗ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΛΟΓΟΥ-ΟΜΙΛΙΑΣ

ΠΗΓΗ:ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΛΟΓΟΠΕΔΙΚΩΝ






Ο ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΛΟΓΟΥ-ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΦΕΡΕΙ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΜΟΝΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΗΛΙΚΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ.
ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΕΤΕ ΓΙΑ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ.

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΡΘΡΩΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

Τι είναι οι διαταραχές άρθρωσης;
Στην λογοθεραπεία όταν μιλάμε για προβλήματα άρθρωσης εννοούμε την δυσκολία παραγωγής των ήχων της ομιλίας. Πρόκειται για αδυναμία παραγωγής ήχων της ομιλίας v,z,ts,s,dz,d,f,δ,k,p,r,t,m,n,θ,c κτλ και των συμπλεγμάτων αυτών  kr, vr, δr, st, sp, str, rt, rf,rθ fl, θl κτλ μέσα σε λέξεις και στον ελεύθερο λόγο.
Είναι πολύ συχνό εύρημα στα παιδιά προσχολικής ηλικίας και συνήθως συνιστάται άμεση αντιμετώπιση για πιο ομαλή πορεία στη σχολική ζωή.


Πού οφείλονται;
Συνήθως οφείλονται σε  δυσκολία συντονισμού κινήσεων των αρθρωτών :

γλώσσα, χείλη με ορθοδοντικά προβλήματα, γνάθος, υπερώα, μάγουλα ή αποτελούν άμεση συνέπεια καταστάσεων όπως βαρηκοϊα/ κώφωση, αναπτυξιακές διαταραχές, επίκτητες νευρολογικές ασθένειες ή κακώσεις του κεντρικού νευρικού συστήματος (δυσαρθρία, αφασία).

Οι ενήλικες αντιμετωπίζουν προβλήματα άρθρωσης;
Στους ενήλικες τα προβλήματα άρθρωσης οφείλονται είτε σε αυτές τις αναπτυξιακές δυσκολίες που δεν αντιμετωπίστηκαν εγκαίρως στην παιδική ηλικία και ακολουθούν το άτομο στην ενήλικη ζωή είτε αποτελούν συνοδό σύμπτωμα ή συνέπεια των καταστάσεων που προαναφέρθηκαν.


Πώς γίνεται η διάγνωση στους ενήλικες;
Όταν μιλούμε για μη αντιμετωπισμένα προβλήματα άρθρωσης από την παιδική ηλικία ο ενήλικας αναγνωρίζει και αναφέρει ο ίδιος ότι -για παράδειγμα- "Δεν λέει σωστά το ρο".

Σε αυτή την περίπτωση η αξιολόγηση της ομιλίας των ενηλίκων δεν διαφέρει ουσιαστικά από εκείνη των παιδιών: Τυπικά εφαρμόζεται ένα τεστ άρθρωσης ώστε να καταγραφούν οι δυσκολίες.

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει σαφές νευρολογικό ή οργανικό αίτιο η αξιολόγηση συμπεριλαμβάνει περισσότερες και πιο αναλυτικές διαδικασίες για να εντοπιστούν πιθανά γλωσσικά ευρήματα.

Οι διαταραχές άρθρωσης στους ενήλικες θεραπεύονται;
Η θεραπεία μίας απλής δυσκολίας άρθρωσης περιλαμβάνει

• εξατομικευμένες ασκήσεις αρθρωτών
•  εκμάθηση του σωστού τόπου και τρόπου άρθρωσης του ζητούμενου ήχου
•  εξάσκηση της εκφοράς του ήχου μεμονωμένα, σε επίπεδο λέξης, φράσης και γενίκευση στον ελεύθερο λόγο.
•  Ο χρόνος και η επιτυχία της θεραπείας σαφώς εξαρτάται και από την συμμετοχή του ίδιου του ατόμου που καλείται να εφαρμόζει τις οδηγίες και να ακολουθεί το πρόγραμμα που δίνεται από τον λογοθεραπευτή του.
• Σημειώνεται ότι μπορεί να χρειαστεί και ορθοδοντική θεραπεία πριν ή παράλληλα με την λογοθεραπευτική αντιμετώπιση όπου κριθεί απαραίτητο.
   

Το κίνητρο του ενήλικα για να αλλάξει την άρθρωσή του συνήθως είναι κάτι καινούριο στην ζωή του: μία νέα δουλειά, σπουδές, μετακόμιση σε νέο τόπο.

Η διαδικασία δεν είναι χρονοβόρα, ούτε επίπονη. Μαζί με την διόρθωση του ήχου, τις περισσότερες φορές επιτυγχάνεται συνειδητοποίηση της διαδικασίας της ομιλίας, ορθότερη αναπνοή, αλλαγή στην όψη του προσώπου και του στόματος (τα χείλη παραμένουν κλειστά σε θέση ανάπαυσης, δεν εξέρχεται σάλιο κατά την ομιλία, δεν μαζεύεται σάλιο στις γωνίες του στόματος, η γνάθος κλείνει σωστά κεντρικά και φυσικά αυξάνεται η  αυτοπεποίθηση!

 

Ποτέ δεν είναι αργά για τη διόρθωση εσφαλμένης εκφοράς φωνημάτων!

Γιατί όχι, λοιπόν;

 

Τι είναι η ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ; Δώστε μου παραδείγματα!

ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ είναι το σύνολο των θεραπειών που παρέχονται σε άτομα όλων των ηλικιών, τα οποία παρουσιάζουν προβλήματα στην ΟΜΙΛΙΑ (δηλαδή στην άρθρωση ή στην ροή), στον ΛΟΓΟ (δηλαδή στην γενικότερη λεκτική επικοινωνία), ή στην ΦΩΝΗ (δηλαδή στο επίπεδο του λάρυγγα/των φωνητικών χορδών).

Μερικά εντελώς ενδεικτικά παραδείγματα περιστατικών που μπορούν να επωφεληθούν από την λογοθεραπεία είναι:

• ένα μωρό ενός έτους που δεν παράγει ήχους (δεν "μπεμπεδίζει")
• ένα μωράκι με βεβαρημένο ιστορικό κύησης ή με περιγεννητικές ανωμαλίες ή με κληρονομική προδιάθεση για ανωμαλίες στην επικοινωνία
• ένα παιδάκι που στα 2,5 λέει μόνο 15-20 λέξεις
• ένα παιδί που ο λόγος του είναι περιορισμένος ή επικοινωνεί μόνο με νοήματα
• ένα παιδί που δεν μπορεί να πει ένα ή περισσότερα γράμματα σε σχέση με τα παιδιά της ηλικίας τους
• ένα παιδί που δεν χρησιμοποιεί πλούσιο λεξιλόγια για να εκφραστεί
• ένα παιδί 4 χρονών που μπερδεύει γνωστές και εύκολες λέξεις
• ένα παιδί 5 ετών που ψευδίζει
• ένα παιδί ή ενήλικας που δεν λέει για παράδειγμα τα σύμφωνα «ρ,σ,ζ,ξ,ψ,τς,τζ,φ,β,μπ» ή οποιοδήποτε άλλο σύμφωνο
• κάποιο παιδί ή ενήλικας που τραυλίζει, "κεκεδίζει"
• ένα παιδί που δεν χρησιμοποιεί ολοκληρωμένες εκφράσεις όταν θέλει να εκφραστεί για κάτι
• δυσκολία του παιδιού ή ενήλικα να κατανοήσει τον προφορικό λόγο
• ένα παιδί με κάποιο σύνδρομο (π.χ. Down, αυτισμό) που θα χρειαστεί βοήθεια στην ανάπτυξη επικοινωνίας και λόγου
• ένας ενήλικας που μόλις έπαθε εγκεφαλικό

Ποια η διαφορά μεταξύ προβλήματος στην ομιλία και προβλήματος στον λόγο;

Ένα πρόβλημα στην ομιλία, σημαίνει πρόβλημα στην άρθρωση ή στην ροή του λόγου. Μερικά τέτοια προβλήματα αφορούν για παράδειγμα:

• ένα παιδί 5 ετών που ψευδίζει (λέει "θούπα" αντί "σούπα)
• έναν ενήλικα που δεν λέει το "ρ" (λέει "νεγό" ή "νεό" αντί "νερό")
• κάποιον που τραυλίζει (λέει π.χ. "π-π-π-π-πότε θα φύγουμε")
• ένα παιδί 4 χρονών που αλλοιώνει εύκολες και γνωστές του λέξεις (λέει π.χ. "λελάδα" αντί για "αγελάδα")

Αντίθετα, ένα πρόβλημα στον λόγο, σημαίνει πρόβλημα στην γενικότερη λεκτική επικοινωνία. Μερικά τέτοια προβλήματα αφορούν, για παράδειγμα:

• ένα παιδί 2,5 ετών που δεν έχει βασικό λεξιλόγιο και απλές προτασούλες (δεν λέει εύκολες λέξεις, λέει "λίγα" πράγματα)
• ένα μωρό ενός έτους που δεν παράγει ήχους (δεν "μπεμπεδίζει")
• ένα παιδί με κώφωση
• ένα νεογέννητο με βεβαρημένο ιστορικό κύησης ή με περιγεννητικές ανωμαλίες
• ένα μωρό με σοβαρή κληρονομική προδιάθεση για ανωμαλίες στο λόγο και την επικοινωνία
• ένα παιδί με κάποιο σύνδρομο (π.χ. Down, αυτισμό) που θα χρειαστεί βοήθεια στην ανάπτυξη επικοινωνίας και λόγου
• έναν ενήλικα που υπέστη εγκεφαλικό

Εξοικείωση με τη γραφή, πριν το δημοτικό

Οι παιδαγωγοί πείθονται ολοένα και περισσότερο, ότι η εκπαίδευση που λαμβάνει το παιδί από τους γονείς του κατά τη βρεφική ηλικία συνιστά παράγοντα αποφασιστικό για την εξέλιξη των νοητικών του ικανοτήτων και την κατάκτηση εννοιών που θα το βοηθήσουν να εργαστεί στη συνέχεια αποδοτικά, με την είσοδό στο σχολείο.

 

Από μελέτες που έχουν γίνει, καταδεικνύεται το γεγονός ότι η πιο ενεργητική περίοδος ανάπτυξης -σωματικής και νοητικής- του παιδιού, είναι το διάστημα από τη γέννηση μέχρι και την ηλικία των 4 χρόνων, οπότε και μπορούμε να λάβουμε σημαντικές πλέον ενδείξεις για τη νοημοσύνη του παιδιού. Εύλογο είναι λοιπόν, ότι τα ερεθίσματα που θα προσφέρουν οι γονείς στο παιδί τα πρώτα αυτά χρόνια της ζωής του – και κυρίως η μητέρα, που περνά συνήθως περισσότερο χρόνο με το παιδί - είναι αυτά που θα καθορίσουν την μετέπειτα συναισθηματική και νοητική εξέλιξή του και ακαδημαϊκή πρόοδο.

 

Ένα παιδί που έχει δεχθεί ποικιλία εμπειριών στο ξεκίνημα της ζωής του είναι λοιπόν ένα παιδί που αναμένουμε να εξελιχθεί ικανοποιητικά σε κάθε τομέα και να έχει καλή επίδοση στο σχολείο.

Αντίθετα, το παιδί της προσχολικής ηλικίας που δεν είναι σε θέση:

να διακρίνει τα διάφορα μεγέθη και σχήματα ή να συναρμολογήσει ένα παζλ, θα ενδέχεται να έχει αργότερα μεγάλη δυσκολία στην ανάγνωση και γραφή, καθώς και οι δύο συνιστούν δεξιότητες που προαπαιτούν την αναγνώριση λεπτών διαφορών ανάμεσα στα γράμματα, προκειμένου να σχηματιστούν συλλαβές, λέξεις και προτάσεις αργότερα.

 

Καλό θα ήταν ο γονιός να εξοικειώνει το παιδί με τα «σύνεργα» του γραπτού λόγου από πολύ νωρίς.

• Χρωματιστά μολύβια και χαρτί μπορούν να δοθούν στο παιδί ήδη από την ηλικία των 18 μηνών.
• Το φύλλο χαρτιού πρέπει να είναι αρκετά μεγάλο, ώστε να επιτρέπει την ελεύθερη κίνηση του χεριού.
• Μεγάλα πρέπει επίσης να είναι και τα πρώτα μολύβια, ώστε να μπορεί το παιδί να τα πιάνει με όλο του το χέρι.
• Αργότερα, καθώς θα εξελίσσεται ο συναρμονισμός των μυών, γύρω στα 4 χρόνια, μπορείτε να του δώσετε μικρότερα μολύβια, αφού θα είναι πλέον σε θέση να τα πιάνει με το δείχτη και τον αντίχειρα.
• Από τα 3 του χρόνια το παιδί είναι συνήθως έτοιμο να αναλάβει δραστηριότητες λεπτής κινητικότητας, όπως να περνάει χάντρες σε μια κλωστή, να κυλάει μπίλιες, ή να δουλεύει με πλαστελίνη. Τέτοιου τύπου δραστηριότητες ενισχύουν τους μύες κάθε δαχτύλου και αναπτύσσουν την χειροτεχνική επιδεξιότητα.

Οι προγραφικές ασκήσεις είναι επίσης αναγκαίες, για την εκμάθηση των γραμμάτων και των αριθμών. Σκοπός τους είναι να θεμελιώσουν και να εδραιώσουν στο παιδί την κατάκτηση της εικόνας του γράμματος αλλά και της αλληλουχίας των κινήσεων που απαιτούνται προκειμένου αυτή να αναπαραχθεί. Το παιδί, για να κατακτήσει πλήρως την κίνηση και την χειρονομία της γραφής, χρειάζεται να ισορροπήσει τις μυϊκές του δυνάμεις και να χειριστεί με ευλυγισία κάθε άρθρωση του χεριού. Η εκπαίδευση αυτή πρέπει να έχει ήδη αρχίσει πριν το παιδί πάρει μολύβι στο χέρι του. Με τον γραφισμό θα καταπιαστούμε αφού έχει προηγηθεί η εκπαίδευση αυτή.

Οι ασκήσεις μπορούν να γίνουν στον πίνακα ή σε ένα χαρτόνι κολλημένο στον τοίχο, με μαρκαδόρους, ξυλομπογιές, ή με κηρομπογιές. Ασκήσεις που ενδείκνυνται για το στάδιο αυτό είναι:

• Σχεδίαση οριζόντιων και κάθετων γραμμών
• Σχεδίαση ημικύκλιου, κύκλου, τετραγώνου. (Η φορά των σχεδίων είναι πάντα δεξιόστροφη)
• Σχεδίαση κυμάτων
• Σχεδίαση ελατηρίων
• Σχεδίαση κορυφών
• Σχεδίαση σπιτιού, με σχηματισμό αρχικά ενός τετραγώνου και έπειτα μιας κορυφής
• Σχεδίαση τριγώνου

Από τα 5 τους χρόνια, τα παιδιά θα πρέπει να αρχίσουν να εκτελούν τις ασκήσεις σε φύλλο χαρτιού πάνω στο τραπέζι. Συχνά, ειδικά τις πρώτες φορές, το πιάσιμο του μολυβιού είναι αρκετά χαλαρό. Για να το βελτιώσουν, τα παιδιά πρέπει να αποκτήσουν αρκετή μυϊκή δύναμη και ευλυγισία των αρθρώσεων. Οι παραπάνω ασκήσεις βοηθούν και σ’ αυτό. Επιπλέον, μπορείτε να προσθέσετε ασκήσεις:

• όπου το παιδί οφείλει να χαράξει ένα δρόμο ανάμεσα σε δυο παράλληλες γραμμές.
• με τυπωμένα σχέδια, όπου το παιδί ακολουθεί (πατώντας απλώς από πάνω με το μολύβι) τις γραμμές του σχεδίου, χωρίς να σηκώνει από το χαρτί το μολύβι του.
• το παιδί  να ενώσει τελείες, προκειμένου να αναπαραστήσει ένα συγκεκριμένο πρότυπο που του δίνεται.

 

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΡΘΡΩΣΗΣ

Σύμφωνα με έρευνες, μόνο 10% των βρεφών γεννιούνται με τις κατάλληλες δυνατότητες για τη ‘σωστή’ μελλοντική ομιλία. Τα υπόλοιπα βρέφη είναι πιθανό να βιώσουν κάποια διαταραχή άρθρωσης. Ενδείξεις αυτής της διαταραχής είναι:

 

Έλλειψη βαβίσματος:

 Ένα μωρό αρχίζει συνήθως να βαβίζει όταν είναι 5 μηνών. Αν όμως δεν βαβίσει ένα παιδί, χρησιμοποιώντας συμφωνά και φωνήεντα, όπως τα μπα, ντα, γκου, μέχρι την τον 7^ο μήνα, τότε αυτό είναι μια ένδειξη πιθανής ύπαρξης διαταραχής στην άρθρωση.

 

Περισσότερη χρήση φωνηέντων:

Αν ένα παιδί μετά τον 18^ο μήνα χρησιμοποιεί περισσότερο φωνήεντα και χειρονομίες αντί για συλλαβές τότε ενδέχεται να παρουσιάσει αρθρωτική διαταραχή.

 

Ακατάληπτη ομιλία:

 Τα παιδιά αρχίζουν να μιλάνε καθαρά από την ηλικία των 3 ετών. Ένδειξη διαταραχής άρθρωσης είναι αν μετά από αυτή την ηλικία δεν χρησιμοποιεί και προφέρει σωστά τις λέξεις και προτάσεις.

 

Παράλειψη των συμφώνων:

Τα πρώτα συμφώνα αρχίζουν να προφέρονται όταν το παιδί αρχίζει να βαβίζει, δηλαδή από την ηλικία των 6 μηνών. Σοβαρό πρόβλημα είναι εάν το παιδί δεν τα χρησιμοποιεί ή τα παραλείπει μέχρι την ηλικία των 3 ετών.

 

Προβλήματα στην άρθρωση μέχρι 6 ετών:

Το παιδί πάσχει από σοβαρή διαταραχή άρθρωσης όταν εξακολουθεί να παρουσιάζει προβλήματα στην άρθρωση ακόμη και μετά την ηλικία των 6 ετών. Σύμφωνα με τη φυσιολογική ανάπτυξη του λόγου, το παιδί μαθαίνει να προφέρει όλα τα φωνήεντα και τα σύμφωνα το αργότερο μέχρι την ηλικία των 6 ετών.

 

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΥΝ ΞΕΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ;

Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες μπορούν να μάθουν ξένες γλώσσες; Μπορούν! Συχνά μάλιστα μαθαίνουν ευκολότερα τα αγγλικά από ότι τα ελληνικά, επειδή για παράδειγμα τα αγγλικά δεν χρειάζονται τόνους ούτε έχουν 5 διαφορετικά "ι"...! Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν έχουν δυσκολίες. Οι κυριότερες είναι: 

 

Στη γραφή

- σύγχυση γραμμάτων που μοιάζουν οπτικά b-d, p-d, m-n, p-q

- σύγχιση γραμμάτων που μοιάζουν ακουστικά π.χ. p-b, d-b, d-t, g-j

- παραποίηση λέξεων που μοιάζουν

- μετατόπιση συλλαβών 

- αντικαθιστούν γράμματα που μοιάζουν ακουστικά

- γράφουν μόνο τα γράμματα που ακούνε σε μια λέξη

- δυσκολεύονται στη δομή προτάσεων

- μεγάλη δυσκολία στους χρόνους των ρημάτων

- μεγάλη δυσκολία στην εκμάθηση των ανώμαλων ρημάτων (αυτά εξάλλου είναι δύσκολα και για τους μαθητές χωρίς μαθησιακές δυσκολίες!)

 

Στην ανάγνωση

- διαβάζουν σαν....ρομπότ!

- αντικαθιστούν λέξεις με παρόμοιες

- χάνουν τη σειρά στο κείμενο

- δεν κατανοούν όσα διαβάζουν

 

Μερικές συμβουλές για την εκμάθηση ξένων γλωσσών:

* Χρησιμοποιήστε την πολυαισθητηριακή μέθοδο που συνδυάζει ήχους, εικόνες.

Για παράδειγμα χρησιμοποιήστε εικόνες για εκμάθηση λεξιλογίου.

* Χρησιμοποιήστε διαφορετικά χρώματα για να ξεχωρίσετε γράμματα ή συλλαβές που μπερδεύουν συχνά. 

* Φτιάξτε λίστες με τα πιο συχνά ρήματα και επίθετα.

* Οργανώστε τα ανώμαλα ρήματα ανάλογα με την κατάληξη που παίρνουν

* Τονίστε το τμήμα των λέξεων που πρέπει να προσέξουν τα παιδιά, αυτό δηλαδή που συχνά συγχέουν στον προφορικό λόγο.  

* Μάθετε τους τραγούδια! Τα παιδιά συνήθως ακούνε ξένη μουσική. Δώστε τους να διαβάσουν και να μάθουν κάποια γνωστά και όμορφα αγγλικά τραγούδια.

* Να είστε υπομονετικοί και να τους δίνετε το απαραίτητο χρονικό περιθώριο για τις ασκήσεις

* Μην φορτώνεται τα παιδιά με πολλές ασκήσεις για το σπίτι