ΠΟΙΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Ή ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ;

Ένδειξη μπορεί να είναι ότι το παιδί:

• Δεν κατανοεί πάντα αυτό που του λέτε, δεν αντιδρά κατάλληλα στις οδηγίες που του δίνετε ή δεν ανταποκρίνεται στις προσπάθειες που κάνετε να επικοινωνήσετε μαζί του.
 
• Μιλά "μωρουδίστικα" και η ομιλία του δεν έχει "καθαρίσει". Πρόσωπα που δεν το βλέπουν συχνά δεν το καταλαβαίνουν.
 
• Η άρθρωσή του δεν έχει ακρίβεια και ορισμένες φορές ακούγεται σαν να "μασάει" τις λέξεις.
 
• Δεν έχει λεξιλόγιο το ίδιο πλούσιο με άλλα παιδιά της ηλικίας του. Παρότι είναι σε ηλικία που πηγαίνει σε παιδικό σταθμό κάνει φράσεις μόνο με δύο-τρεις λέξεις χωρίς να χρησιμοποιεί άρθρα, προθέσεις, ή άλλα γραμματικά στοιχεία ή δε συντάσσει σωστά.

• Δε δείχνει σημεία επικοινωνίας με το περιβάλλον. Δεν αντιδρά σε ήχους.
 
• Κάνει στερεοτυπικές, μονότονες και επαναλαμβανόμενες κινήσεις του σώματος, των άκρων ή του κεφαλιού. Δεν εδραιώνει βλεμματική επαφή με πρόσωπα ή αντικείμενα. Το παιχνίδι του είναι μηχανικό και δεν έχει συμβολισμό. Ασχολείται με ιδιόρρυθμο τρόπο με τα αντικείμενα και τα παιχνίδια του και έχει εμμονές. Η ομιλία του αρκετές φορές είναι άσχετη με τη συζήτηση ή με τις ερωτήσεις που του κάνετε.

• Δυσκολεύεται να ξεκινήσει να μιλά, κολλάει στον πρώτο ήχο της λέξης ή επαναλαμβάνει πολλές φορές την πρώτη συλλαβή. Επαναλαμβάνει μικρές λέξεις όπως το "και" ή τα άρθρα των λέξεων.

• Δυσκολεύεται να μάθει πράγματα καθημερινής ρουτίνας ακόμα και μετά από πολλές προσπάθειες. Δεν διατηρεί αυτή τη γνώση και το ίδιο πράγμα δεν μπορεί να το ξανακάνει την επόμενη μέρα.

• 'Έχει δυσκολίες στο γραπτό λόγο δηλαδή στη ανάγνωση και τη γραφή.

Το παιδί με δυσκολίες στην ομιλία, το λόγο ή την επικοινωνία δεν παρουσιάζει απαραιτήτως όλες τις ανωτέρω ενδείξεις. Εάν παρατηρείτε έστω και ένα από τα ανωτέρω χαρακτηριστικά καλό θα είναι να επικοινωνήσετε με τον ειδικό θεραπευτή λόγου και ομιλίας.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΘΕΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

• Πιθανή δυσκολία στην ομιλία:

π.χ μπορεί το παιδί να δυσκολεύεται να αρθρώσει συγκεκριμένα φωνήματα(ήχους π.χ ρ-σ κτλ), τα οποία μπορεί να μην τα εκφέρει καθόλου ή μπορεί να τα αντικαθιστά με κάποια άλλα (π.χ αντί σ να λέει θ).

• Πιθανή δυσκολία στη ροή της ομιλίας:

 π.χ τραυλισμός, ταχυλαλία

• Πιθανή δυσκολία στην ποιότητα της φωνή του παιδιού:

π.χ βραχνή φωνή (τα παιδιά φωνάζουν πάρα πολύ και κάποια μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στις φωνητικές χορδές, έντονη ρινικότητα (σαν να μιλάνε από τη μύτη)

• Πιθανή δυσκολία στο λόγο, όπου αυτό έχει να κάνει με :

1. Περιορισμένο λεξιλόγιο αναφορικά με την ηλικία του
2. Δυσκολία στην ανεύρεση και στην ανάκληση ακόμα και καθημερινού και οικείου λεξιλογίου( π.χ. αδυναμία να κατονομάσουν τα αντικείμενα που υπάρχουν μέσα σε μια κουζίνα)
3. Δυσκολία στην λεκτική κατανόηση (ζητάει από το συνομιλητή αρκετές φορές να του πει τις εντολές ή τα σχόλια)
4. Δυσκολίες στην ικανότητα της συζήτησης (δίνει περιορισμένες ή ελλιπείς πληροφορίες ή μπορεί να μεταβαίνει από το ένα θέμα στο άλλο χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η προηγούμενη συζήτηση ή δραστηριότητα)
5. Δυσκολίες στην αφήγηση και περιγραφή ( δυσκολίες στη χρονική και νοηματική ακολουθία, λάθη στο συντακτικό)

Προληπτικός ανιχνευτικός έλεγχος διαταραχών λόγου και επικοινωνίας σε παιδιά που φοιτούν σε πλαίσια προσχολικής αγωγής.

Σε συνεργασία με τα νηπιαγωγεία και τους παιδικούς σταθμούς, μπορούμε να υλοποιήσουμε προγράμματα ανιχνευτικού ελέγχου για δυσκολίες στο λόγο και την επικοινωνία σε παιδιά ηλικίας 3-6 ετών.

ΕΛΕΓΧΟΝΤΑΙ:

• η εξέλιξη της ομιλίας
• η κατανόηση του λόγου
• η έκφραση του λόγου
• η επικοινωνιακή ικανότητα

Ο έλεγχος αποσκοπεί:

• στον εντοπισμό παιδιών με αργή εξέλιξη στον λόγο και την ομιλία
•  στην έγκυρη διάγνωση πιθανών δυσκολιών
• στην καταγραφή της πορείας του λόγου και της ομιλίας των παιδιών
• στην υπόδειξη του καταλληλότερου τρόπου και χρόνου παρέμβασης
• στην καθοδήγηση των γονιών σχετικά με την πορεία εξέλιξης του παιδιού
• στη συνεργασία λογοθεραπευτή με δασκάλους για την καλύτερη αντιμετώπιση του κάθε παιδιού 

Εάν εργάζεστε ή διευθύνετε νηπιαγωγείο ή παιδικό σταθμό ή είστε γονέας παιδιού που ενδιαφέρετε για τη διαδικασία ανίχνευσης  δυσκολιών σε παιδιά που φοιτούν σε παιδικό σταθμό ή νηπιαγωγείο επικοινωνήστε για μια πιο ολοκληρωμένη πρόταση ή ενημερωτική ομιλία προς γονείς και εκπαιδευτικούς.

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΙΟ ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΕΝΑ ΑΤΟΜΟ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ/ΟΜΙΛΙΑΣ;

  Προβλήματα ομιλίας στο παιδί ή στον ενήλικα μπορεί να είναι:

• Διαταραχή άρθρωσης: μη ορθή παραγωγή των ήχων

•  Δυσαρθρία: διαταραχή στην οποία δεν υπαρχει συντονισμός αναπνοής, άρθρωσης, φώνησης και προσωδίας λόγω νευρομυικών διαταραχών.

•  Απραξία :δυσκολία στον συντονισμό των κινήσεων των οργάνων ομιλίας.

•  Τραυλισμός: διαταραχή της ομιλίας στο ρυθμό, την ταχύτητα και την προσωδία.    

Προβλήματα λόγου στο παιδί μπορεί να είναι: 

•  Καθυστέρηση στην εξέλιξη του λόγου: αργοπορία σε σχέση με τα παιδιά της ηλικίας του στο λεξιλόγιο, τη γραμματική, την κατανόηση.

•  Διαταραχές λόγου: χρησιμοποιεί δικούς του κανόνες για επικοινωνία.

•  Μαθησιακές δυσκολίες: προβλήματα μάθησης σε παιδιά σχολικής ηλικίας.

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΛΟΓΟΥ – ΟΜΙΛΙΑΣ

Ο λόγος είναι βασικότατο στοιχείο για την κοινωνική ανάπτυξη του ατόμου, την επικοινωνία και την σχολική πρόοδό του. Αποτελεί για το παιδί μια θεμελιώδη λειτουργία που του επιτρέπει να σκέφτεται, να μαθαίνει, να εκφράζει και να ικανοποιεί τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Το βρέφος από τους πρώτους μήνες αρχίζει να παράγει ήχους και μέχρι να συμπληρώσει το ένα έτος πιθανότατα θα έχει πει την πρώτη του λέξη. Η γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού παρουσιάζει καταπληκτική πρόοδο κατά τα πρώτα 4-5 χρόνια ζωής και κυρίως κατά τη νηπιακή ηλικία.

Χαρακτηριστικά παιδιών με προβλήματα λόγου – ομιλίας

Διαταραχές ομιλίας

Δυσκολίες στην άρθρωση: Το παιδί δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει τα όργανα της άρθρωσης για να παράγει έναν ή περισσότερους φθόγγους ή τους εκφέρει με τρόπο που αντιστοιχεί σε μικρότερη ηλικία από τη δική του.

Φωνήματα και συλλαβές υφίστανται αλλοιώσεις π.χ.

•       Παραλείψεις (λύβι αντί μολύβι)
•   Αντικαταστάσεις (φέλω αντί θέλω)
•   Ενθέσεις (πραγωτό αντί παγωτό)
•   Η μεγαλύτερη συχνότητα σφαλμάτων παρατηρείται στην εκφορά των συριστικών (σ,ζ,τσ,τζ,ψ,ξ) των οδοντικών (θ,δ) και του ρ. Παρόμοια φωνολογική σύγχυση μπορεί να παρατηρηθεί και στους υπόλοιπους φθόγγους της γλώσσας

Δυσκολίες στη φωνολογία: Το παιδί μπορεί να είναι σε θέση να παράγει όλους τους φθόγγους αλλά όταν μιλάει τους μπερδεύει,  τους αλλοιώνει με αποτέλεσμα η ομιλία του να είναι ακατάληπτη και κατανοητή μόνο από τα άτομα του περιβάλλοντός του.

Διαταραχές του λόγου: Πρόκειται για δυσκολίες που επηρεάζουν κυρίως την έκφραση ή την κατανόηση του προφορικού λόγου από το παιδί.

Δυσκολίες στην έκφραση:

•      Δεν χρησιμοποιεί λέξεις στην ηλικία των 18 μηνών
•   Δεν κάνει προτάσεις με 2 λέξεις στην ηλικία των 2 χρόνων
•   Χρησιμοποιεί λιγότερες από 100 λέξεις στην ηλικία των 3 χρόνων
•   Δεν χρησιμοποιεί προθέσεις η πληθυντικό στην ηλικία των 3-4 χρόνων
•   Κάνει συντακτικά λάθη
•   Παραλείπει μέρος των λέξεων στην ηλικία των 4- 5 χρόνων
•   Αδυνατούν να ονοματίσουν αντικείμενα
•   Δεν έχει λεξιλόγιο αντίστοιχο με παιδιά της ηλικίας του

Δυσκολίες στην κατανόηση:

•    Η ικανότητα του παιδιού να κατανοεί το λόγο είναι μικρότερη από αυτήν που αντιστοιχεί στην ηλικία του
•  Δεν ανταποκρίνεται σε οικεία ονόματα στην ηλικία του 1 χρόνου
•  Δεν εκτελεί απλές εντολές στην ηλικία των 2 χρόνων
•  Δεν κατανοεί άρνηση, ερώτηση στην ηλικία των 2μιση χρόνων
•  Δεν κατανοεί αφηρημένες έννοιες και χωροχρονικές

Ο ρόλος του λογοθεραπευτή

Το παιδί με δυσκολία στην ομιλία, το λόγο, ή την επικοινωνία δεν παρουσιάζει απαραιτήτως όλες τις παραπάνω ενδείξεις. Οι διαταραχές λόγου δεν πρέπει να παραβλέπονται, είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν έγκαιρα για να διευκολυνθεί η είσοδός του παιδιού στο σχολείο για την κατάκτηση της ανάγνωσης και της γραφής.Ιδιαίτερη σημασία για την πρόληψη και αντιμετώπιση των διαταραχών του λόγου του παιδιού έχει η στάση των ενηλίκων – γονέων, δασκάλων. Οι επίμονες παρεμβάσεις για διόρθωση των γλωσσικών σφαλμάτων είναι δυνατόν αντί να μειώσουν το πρόβλημα να το δυσχεράνουν.

Παιδιά μικρής ηλικίας με ελαφρά ή μέτρια καθυστέρηση λόγου ή με αρθρωτικά προβλήματα αναμένεται να βελτιωθούν σύντομα και να καλύψουν τη διαφορά. Οι διαταραχές έκφρασης και κατανόησης έχουν μακροχρόνια πορεία.

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN

Το σύνδρομο Down είναι η πιο συνηθισμένη χρωμοσωμική διαταραχή στους ανθρώπους. Πήρε το όνομά του από τον Αγγλο John Langdon Down, που πρώτος το περιέγραψε το 1866. Αφορά μια γενετική κατάσταση, που προκύπτει από την εμφάνιση ενός επιπλέον χρωμοσώματος στο 21ο ζευγάρι, για τον λόγο αυτό ονομάζεται Τρισωμία 21.

Το σύνδρομο Down μπορεί να επηρεάσει πολλαπλά συστήματα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως όλοι όσοι το έχουν θα παρουσιάσουν όλες τις εκδηλώσεις. Τα παιδιά που γεννιούνται με σύνδρομο Down δεν «πάσχουν» από το σύνδρομο, αφού δεν είναι πάθηση ούτε ασθένεια, αλλά μια γενετική κατάσταση που εμφανίζεται ανεξαρτήτως φυλής, καταγωγής ή εθνότητας.

Χαρακτηριστικά παιδιών με σύνδρομο Down:

• υποτονία, 
• μικροκεφαλία, 
• μικρά αυτιά και μύτη, 
• μεγαλύτερη γλώσσα,
• αδυναμία στον έλεγχο της γλώσσας, 
• χαρακτηριστική εικόνα ματιών, 
• μια επιπλέον δερματική πτυχή στον αυχένα, 
• κοντά και πλατιά χέρια, 
• κοντά δάκτυλα.

Τα παιδιά με σύνδρομο Down:

•  έχουν βραδύτερη ανάπτυξη από τα τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά,  
• έχουν χαμηλότερο δείκτη νοημοσύνης από τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης, αλλά η διακύμανση μπορεί να είναι μεγάλη, 
• δεν ξεκινούν από μόνα τους τη διαδικασία της μάθησης,
•  χρειάζονται απλές μεμονωμένες οδηγίες, ιδιαίτερα στο αρχικό στάδιο, που επιτρέπουν στο παιδί να ολοκληρώνει μια πράξη πριν προχωρήσει στην επόμενη

Οι διαταραχές στην ψυχοκοινωνική εξέλιξη περιλαμβάνουν:

•  επηρεασμό της βραχυχρόνιας μνήμης, 
• της ικανότητας σκέψης,  
• της ομιλίας και της κινητικότητας.  
• όλα τα στάδια ανάπτυξης των παιδιών με σύνδρομο Down διαρκούν περισσότερο οπότε, για τις ενοχλητικές συμπεριφορές χρειάζεται μεγαλύτερο διάστημα για να εξαλειφθούν

Η κινητική και η λεκτική υστέρηση γίνονται εμφανείς σε πρώιμη ηλικία και συνήθως τα άτομα με σύνδρομο Down χρειάζονται λογοθεραπεία για να βελτιωθεί η εκφραστική τους δυνατότητα. Δεδομένου ότι τα άτομα με σύνδρομο Down έχουν ευρύ φάσμα δυνατοτήτων και η ικανότητα μάθησης σ' αυτά δεν σταματά ποτέ, η επιτυχία στο σχολείο και μετέπειτα στην εργασία δεν είναι σε καμία περίπτωση μάταιος αγώνας. Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν άτομα με σύνδρομο Down που είναι σε θέση να εργάζονται, να συμμετέχουν στην κοινωνική ομάδα και να πετυχαίνουν σε τομείς όπως ο αθλητισμός, η τέχνη κ.ά.

Τα παιδιά με Σύνδρομο Down σήμερα

Τα παιδιά με σύνδρομο Down στη δεκαετία που διανύουμε είναι πολύ διαφορετικά από ό,τι πριν 10 ή 15 χρόνια. Είναι μέλη της οικογένειας τους και της κοινωνίας που ζουν. Θα ενταχθούν σε μια ομάδα, αν τα ενθαρρύνουμε. Θ' αναζητήσουν τη γνώση αν τους δοθεί η ευκαιρία και θα εξελιχθούν σ' ένα ενεργό μέλος της κοινωνίας. Οφείλουμε να βοηθήσουμε κάθε παιδί να αναπτύξει το πλήρες δυναμικό του.

ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΩ ΒΟΗΘΕΙΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗ;

Αν και το κάθε παιδί έχει το δικό του ρυθμό ανάπτυξης, δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε στο ότι είναι ακόμη μικρό και  θα μιλήσει  αργότερα ή αν εσείς ,οι γονείς, αργήσατε να μιλήσετε. Αν υποψιάζεστε κάποια διαταραχή στην επικοινωνία και το λόγο του παιδιού, θα ήταν χρήσιμο να πάρετε μία λογοθεραπευτική αξιολόγηση για τυχόν διαταραχές.
Αναζητήστε βοήθεια αν στην ηλικία......

18 μηνών

• Το μωρό σας δεν αντιδρά στους ήχους
• Δεν έχει βλεμματική επαφή
• Σταματήσει να μιλάει ή η ομιλία του παραμένει στάσιμη ή χειροτερεύει
• Λέει μόνο φωνήεντα και καθόλου σύμφωνα
• Χρησιμοποιεί 2-3 λέξεις δυσκατάληπτες ή χρησιμοποιεί, σε ότι θέλει να πει, τις ίδιες λέξεις

2 ετών

•   Το λεξιλόγιό του είναι περιορισμένο 8-10 λέξεις
• Δεν συνδυάζει λέξεις να κάνει προτάσεις 
• Η ομιλία του παραμένει δυσκατάληπτη 
• Χρησιμοποιεί λίγα ή καθόλου ρήματα
• Δεν χρησιμοποιεί πληθυντικό αριθμό
• Δεν εκτελεί απλές εντολές (π.χ. πάρε τη μπάλα)
• Δεν κατανοεί άρνηση ή ερώτηση

3 ετών

• Η ομιλία του εξακολουθεί να είναι δυσκατάληπτη, με το λεξιλόγιό του περιορισμένο σε ρήματα και ουσιαστικά 
• Δυσκολεύεται να αρχίσει μία πρόταση
• Επαναλαμβάνει λέξεις ή συλλαβές
• Χρησιμοποιεί μικρές και όχι σωστά δομημένες προτάσεις
• Δεν μπορεί να διηγηθεί απλά και πρόσφατα γεγονότα

 4 ετών

• Οι προτάσεις του είναι μικρές και όχι σωστά οργανωμένες (π.χ. όχι φάω αντί δεν θέλω να φάω)
• Η ομιλία του δεν είναι πάντα κατανοητή, αφαιρεί συλλαβές από λέξεις, δεν λέει απλά συμπλέγματα συμφώνων
• Δυσκολεύεται να εκφέρει όλα τα σύμφωνα
• Κάνει συντακτικά λάθη, μπερδεύει γνωστές και εύκολες λέξεις.

5 ετών

• Το λεξιλόγιό του περιορισμένο και οι προτάσεις του μικρές
• Δεν μπορεί να διηγηθεί γεγονότα 
• ΄Εχει λανθασμένη εκφορά φωνημάτων

Σε όποια ηλικία και αν είναι το παιδί καλό είναι να απευθυνθείτε σε ειδικό αν:

• •Το παιδί μιλάει με τη μύτη 
•  Δυσκολεύεται να αρχίσει μια φράση ή επαναλαμβάνει συλλαβές ή λέξεις 
•  Ξαφνικά και απότομα σταματήσει να μιλάει ή η ομιλία και ο λόγος του αντί να βελτιώνονται, χειροτερεύουν
•  Όταν ένα τρίτο πρόσωπο δεν μπορεί να κατανοήσει τι λέει το παιδί μας 
• Δεν κατανοεί πάντα αυτό που του λέτε ή δεν εκτελεί εντολές
• Το λεξιλόγιό του δεν είναι αντίστοιχο των παιδιών της ηλικίας του
• Δυσκολεύεται να μάθει πράγματα καθημερινής ζωής
•  Δεν έχει καλή μνήμη
• Έχει δυσκολίες στην ανάγνωση, την κατανόηση και τη γραφή